انواع گلیم

گلیمهای ایران

"بعداز قرن هجدهم و نوزدهم کلکسیونرهای غربی فرش ، به جای استفاده از ترکیه ، کلمه ی پرشیا را به عنوان متداول متقابل برای مشرق زمین به کار بردند. سرزمین پارسیان که مجددا به نام باستانی خود ایران نامیده می شود،همچون گنجینه ای مملو از فرشهای بزرگ و نفیس که با مواد خام گران بها مانند ابریشم و به سبکی دل فریب طراحی و بافته شده همچون تابلویی رنگین و خیال انگیز به نظر می آید.

این گلیمها رفته رفته توجه اروپاییان ثروتمند را به خود جلب کرد وبه عنوان اشیایی مد روز و شرقی ،جزئ لاینفک خانه های بزرگ ییلاقی آن ها شد."1

بسیاری از علاقه مندان ،دیگر گلیم راتنها به منزله ی یک زیر انداز و فرش نمی دیدند بلکه آنها را به عنوان وسایل تزیینی و دیوار آویزهای بزرگ به کار می گرفتند.

با قرارگرفتن گلیم در گروه اشیای هنری ، پس از مدت زمانی کوتاه گروه بزرگتری از مردم سرانجام به مهارت و ابتکار گلیم بافان ایرانی پی برده بودند ،مجذوب ان ها شدند و در طول پانزده سال اخیر انواع بسیار گوناگونی از گلیم های ایرانی وارد کشورهای غربی شد.2

در این بخش به طور خلاصه گلیمهای ایرانی را مورد بررسی قرار خواهیم داد.

گلیم قشقایی :

نقوش هندسی بخش اساسی طرح های قشقایی است . مانند هشت ظلعی ،

هشت پره تصاویر طاووس ، بز و آهو. رنگهای متنوع موجود درمحیط زندگی چادر نشینان قشقایی

در گلیم های آنها نیز منعکس می شود. رنگهای روشن اکثرا گیاهی است طرح های موجود در

زمینه مانند بسیاری از طرح های دیگر گلیم قشقایی، به نظر می رسد که قسمتی از یک

طرح بزرگ تر می باشدزیرا به طور کامل بافته نشده است.3

گلیم شیرکی پیچ:

نام نوعی گلیم است که در مناطق "سیرجان و بافت" بافته می شود. این نوع گلیم درنوع خود منحصر به فرد

و از سایر گلیمها متفاوت است.گلیم شیرکی پیچ در گذشته صرفا به صورت گلیم بافته می شده است اما

امروزه به شکل ترکیبی از گلیم و قالی بافته می شود.در این نوع گلیم برخلاف انواع دیگر گلیمها که در آن

پود باعث شکل گیری محصول می شود ،پود نقشی در بافت ندارد و فقط تارها را به یکدیگر متصل می کند.

و باعث استحکام درگیری نخ خامه با تارها می شود.4

1)آلستر هال ص 191- 192

2)همان منبع ص 194

3) سایت ویکی پدیا

4) همان منبع

گلیم سوماک:

" یکی از انواع گلیم می باشد که دربافت آن از پود ضخیم (وگاهی پود نازک) استفاده می شود.

برخلاف گلیم ساده که در آن از پود برای ایجاد نقش استفاده می شود در سوماک ، پود غیر قابل

مشاهده بوده و نقش اتصال تارها را به عهده دارد. سوماک بافته ای یک روست که پودهای اضافی و

خامه های باقی مانده از ایجاد نقش در پشت گلیم به صورت آزاد باقی می ماند. زیبایی این بافته در

بالا بودن رجشمار آن می باشد .

شیوه بافت این گلیم پود پیچی می باشد که با پیچ خوردن خامه رنگی دور تارها بافته می شود. پس از عبور پود نازک و کوبیدن با شانه بافندگی نخ های تار و پود در هم پیچیده می شوند.سوماک از رایج ترین انواع بافت گلیم در منطقه سیرجان استان کرمان، آذربایجان و خراسان می باشد.

گلیم ورنی :

ورنی که گاه به آن گلیم سوزنی نیز گفته می شود نوعی سوماک است که بدون مراجعه به نقشه توسط

زنان عشایر "ارسباران" بافته می شود. در واقع ورنی نوعی گلیم یک رو یا گلیم فرش نما بدون پرز است و

به سبک پود پیچی یعنی گذاردن پود اصلی از تار و پیچش نخ خامه به دور نخهای تار شکل گرفته و نقش

می پذیر. تفاوتی که در بافت گلیم ساده و ورنی وجود دارد این است که در گلیم ساده ، بافت به صورت

گره های منقطع انجام می شود و نقوش ان توسط پود شکل می گیرد و تار به وسیله پود کاملا پوشیده

می شود، درحالی که در بافت ورنی ایجاد طرح و نقوش بر سطح آن توسط پود گذای اضافی حاصل

می شود و تار و پود هر دو پوشیده است. محل اصلی تولید ورنی منطقه" قره باغ" ، مخصوصا شه

ر" شاماخی " بوده که بر اثر روابط فرهنگی و عشیره ای همچنین ترددهایی که در دو کناره رود ارس انجام پذیرفته به تدریج تولید ورنی رایج شده است.

گلیم شاهسون:

" نوعی گلیم ایرانی است که از دیر باز به دست مردمان شاهسون بافته می شده است. شاهسون ها مردمی بسیار

سنتی هستند و در طرح و بافت گلیمهای آنان نوعی محدودیت به چشم می خورد. در تمامی گلیمهای شاهسون از

نگاره های بزرگ وبرجسته استفاده شده است. این نگاره ها به صورت ردیفی د گلیم ها بافته شده و توسط نوارهایی

باریک با طرح های ظریف تر و پیچیده تر و پیچ باف از یکدیگر جدا شده است. در بسیاری از این گلیم ها نیز

نگاره های خرچنگ مانند و لوزی های قلاب شکلی وجود دارد که نمونه های آن در اکثر دست بافته های ترک ،از

آسیای مرکزی تا آناتولی به چشم می خورد .

شاهسون ها عمدتا بافنده کیف و مفرش هستند . در کیف ها و چنته های شاهسون ها اغلب از روشهای پیچ بافی ،اشکال حیوانات،پرندگان، گلها و ستاره ها به چشم می خورد.

گلیم بلوچ:

"بلوچ ها به دلیل شرایط اقلیمی همیشه با طبیعت در پیکارند و همواره آرزوی برخورداری از منابع فراوان آب ومرغزار را در بافته های خود بیان کرده اند. معمولا سرتاسر گلیم بلوچ از بافت راه راه شکل گرفته که در هر ردیف ان نقوش متفاوت از طرح و رنگ به چشم می خورد. رنگ های تیره مانند قهوه ای ، قرمزتیره ، شتری و ابی سیر و رنگ های روشن مثل سبز ، زرد قرمز مشخصه طرح های بلوچ اند.

گلیم خمسه:

خمسه از یگانگی پنج ایل شیراز تشکیل می شوند بافت سوماک خمسه "ده بید" نام دارد. متداول ترین طرح گلیم ها زمینه ای طبیعی به رنگ تیره است که ستارگانی مورب به صورت لوزی های متداخل روی ان بافته شده است. گلیم های ستاره ای را بیشتر به صورت کم عرض می بافند و بعد به هم می دوزند گلیم های جدید تر گاه زمینه ای سفید با عرض بیشتر ی دارند.